Postupak donošenja zakona u Crnoj Gori, u ključnoj fazi evropskih integracija je netransparentan, zatvoren i sveden na hitnost kao osnovni metod rada, što za posljedicu ima pad kvaliteta zakona i neminovno vodi ka potrebi njihovih daljih izmjena i dopuna. To su neki od zaključaka publikacije “Analiza rada Skupštine Crne Gore: Zakoni na traci, ograničena kontrola vlasti i neostvarena izborna reforma” koju je Centar za demokratsku tranziciju (CDT) uradio u okviru projekta „Budno oko nad vlašću: Odbrana demokratije“ koji podržava Ambasada Kraljevine Holandije.
Tokom 2025. godine Skupština je usvojila 201 zakon, što predstavlja značajan rast u odnosu na raniji period, pri čemu je za više od polovine (115) predloženo donošenje po hitnom postupku.
Iako je ovakva dinamika značajnim dijelom uslovljena obavezama iz procesa pristupanja EU, evropska agenda se sve češće koristi kao univerzalno opravdanje za ubrzano donošenje zakona, uprkos jasnim upozorenjima iz Evropske unije da brzina ne smije biti na štetu kvaliteta.
Ilustrativan je primjer novog sistema Poreske uprave za registraciju privrednih društava, i njegovog nefunkcionisanja zbog neusaglašenosti zakona; ili Zakona o finansiranju političkih subjekata i izbornih kampanja, za koji je Evropska komisija, svega četiri mjeseca nakon njegovog usvajanja, pozvala na dodatne izmjene radi povećanja transparentnosti i jačanja kontrole trošenja sredstava političkih partija.
Pred parlamentom u 2026. godini je zadatak usvajanja više od 120 zakona iz evropske agende, uz redovne zakonodavne obaveze, po najavama iz Skupštine.
Sam obim posla ne bi morao biti problem uz jasan plan i predvidivu dinamiku rada. Međutim, takav okvir izostaje. Poslanici nemaju sistematske informacije o zakonodavnim prioritetima, rokovima i sadržaju rješenja koje priprema izvršna vlast. Time parlament faktički gubi kontrolu nad procesom koji bi, rame uz rame sa Vladom, trebalo da predvodi.
U ovakvim okolnostima, Skupština sve više funkcioniše kao protočni kanal za vladine predloge. Ilustrativan primjer predstavlja sjednica na kojoj je za svega 87 minuta usvojeno 25 zakona. Ovom modelu doprinio je i dio opozicije, pristajući na ograničenu debatu i formalno razmatranje zakona, čime se održavao privid političke inkluzivnosti, ali slabio parlament kao prostor stvarne kontrole i rasprave.
Granice takvog pristupa postale su očigledne u slučaju Zakona o Agenciji za nacionalnu bezbjednost i izmjena Zakona o unutrašnjim poslovima, koji su, uprkos ozbiljnim kritikama i upozorenjima o odstupanju od demokratskih standarda, ipak usvojeni u martu ove godine. Imajući u vidu da smo nakon toga čuli najavu najveće opozicione partije da više neće davati podršku nijednom Vladinom predlogu, ostaje otvoreno pitanje kako će opozicija postupiti u inicijativama koje direktno zahtijevaju njenu saradnju na EU putu, poput promjene Ustava; ili izbora sudija Ustavnog suda.
Problemi su evidentni i u pogledu kontrolne funkcije parlamenta, koja zavisi od političke volje većine.
To pokazuju iskustva održavanja kontrolnih saslušanja, neodazivanje pozvanih institucija, izostanak zaključaka ili mehanizama praćenja njihovog sprovođenja u praksi. Parlament ne poštuje ni sam premijer koji ne dolazi redovno na premijerske satove, ili bira da ne odgovara usmeno na pitanja poslanika.
Dodatno zabrinjava odnos prema nezavisnim institucijama. Kašnjenja i politički uslovljeni procesi izbora u tijelima poput Ustavnog suda, Savjeta AEM i DRI pokazuju jasnu namjeru parlamenta da ove institucije podredi političkoj volji. Sve to se dešava u trenutku kada bi Skupština trebalo da bude ključni nosilac demokratske transformacije.
U konačnom, nije dilema da li Crna Gora na putu ka EU može usvojiti veliki broj zakona – može. Ključno pitanje je da li se time zaista približava Evropskoj uniji na način koji suštinski jača svoj pravni i demokratski sistem.
Ukoliko Vlada i Skupština nastave da biraju hitnost, netransparentnost i slabljenje kontrole, broj usvojenih zakona može rasti, ali će demokratski kapaciteti slabiti. To je paradoks koji Crna Gora sebi ne bi smjela priuštiti u najavljenoj završnici evropskog puta.
Kompletna publikacija je dostupna na linku.
Centar za demokratsku tranziciju (CDT)