Odnosi Crne Gore i Hrvatske pretrpjeli su velike uspone i padove u posljednje četiri decenije, od napada na Dubrovnik, preko simboličnih izvinjenja za bombardovanje, do produbljivanja odnosa kroz EU i NATO integracije. Ipak, sadašnje relacije između dvije države ostavljaju prostor i za rješavanje ali i za zloupotrebe otvorenih pitanja, njihovu politizaciju i ucjene.
Ovo je jedna od poruka izvještaja „Crna Gora i Hrvatska: Novi i stari problemi i njihova evropska dimenzija“ koji je pripremio Centar za demokratsku tranziciju (CDT) čiji su autori izvršni direktor CDT-a Dragan Koprivica i glavna urednica Faktografa Sanja Despot.
Svima dobro poznati razlaz nakon 73 godina života u zajedničkim državama, konstrukcija neposredne prijetnje od Hrvatske koju je sprovelo tadašnje crnogorsko rukovodstvo, uključujući Momira Bulatovića i Mila Đukanovića, medijske manipulacije tadašnje RTCG, Pobjede i drugih o koncentraciji “30.000 naoružanih ustaša” i “7.000 terorista koji se spremaju da napadnu Crnu Goru“ i na kraju napad na Dubrovnik, najmračniji su dio odnosa dvije zemlje.
Uslijedio je čin izvinjenja Hrvatskoj, ali i nedovoljno suočavanje našeg društva sa nedjelima koja su počinjena, nezavisnost Crne Gore, priznavanje od strane hrvatske Vlade samo nekoliko dana nakon referenduma i uspostavljanje diplomatskih odnosa. To je označilo početak mirnijeg perioda u kojem je Hrvatska, nakon članstva u EU i NATO-u pružala podršku i pomoć u integracijama.
Ipak, prošlost je došla na naplatu, uz pomoć aktuelnih vlasti obje države.
Do najznačajnijeg zaoštravanja odnosa došlo je usvajanjem rezolucije o Jasenovcu, koja je nedvosmisleno bila usmjerena na Hrvatsku, iako su u njen naziv naknadno dodati i logori u Dahauu i Mauthauzenu.
Rezolucija je usvojena uz kampanju Demokratskog fronta, podršku zvanične Srbije, iako je i dalje nejasno čemu usvajanje ovakvog dokumenta, imajući u vidu da na javnoj sceni u Crnoj Gori nije zabilježena niti jedna izjava kojom bi se negirao genocid počinjen nad Srbima, Jevrejima, Romima i nelojalnim Hrvatima u Nezavisnoj državi Hrvatskoj od 1941-45. godine.
Hrvatska je uzvratila zabranom ulaska u zemlju čelnicima partija koje su podržale rezoluciju, Andriji Mandiću, Aleksi Bečiću i Milanu Kneževiću. Produžena reakcija bila je, uprkos najavama iz Hrvatske, da ”neće postavljati bilateralna pitanja kao uslov za evropski put Crne Gore” blokada najavljenog zatvaranja poglavlja 31 koje se odnosi na spoljnu, bezbjednosnu i odbrambenu politiku, ali i nizom drugih zahtjeva u pregovorima koji se vode iza zatvorenih vrata.
Parlamentarne stranke u Hrvatskoj afirmišu put Crne Gore u EU, ali istovremeno i osuđuju provokacije s crnogorske strane poput spominjane rezolucije o Jasenovcu te izražavaju bojazan od uticaja vlasti u Srbiji na politiku Crne Gore.
Jasno je da dobrosusjedski odnosi zauzimaju centralno mjesto u politici proširenja EU i predstavljaju jedan od preduslova za stabilnost, povjerenje i održivi mir među državama. Međutim, iskustvo proširenja nam govori da u slučajevima kakav je ovaj između Hrvatske i Crne Gore može doći do neprimjerenog pritiska kakvog je svojedobno Slovenija radila na putu Hrvatske u EU. S druge strane, dobrosusjedski odnosi osim što su važan instrument evropske integracije, predstavljaju i jasan odraz interne političke dinamike i stranačkih borbi. Ovim se otvara prostor za tumačenje da se preko “evropskih pravila igre“ i “(ne)rješavanja bilateralnih pitanja” zapravo pokušava uticati na poboljšanje rejtinga partija.
Cijeli izvještaj pročitajte na linku